Friday, December 6, 2013

Tembung Kosok Balen

abot >< entheng
andhap asor >< murang tata
adhem >< panas
adol >< tuku
akeh >< sethithik
ala >< becik
angel >< gampang
anggak >< grapyak
apal >< lali
atos >< empuk
bandel >< gembeng
banter >< rindhig/ alon
bathi >< rugi
begja >< cilaka
bener >< luput
bening >< butheg
brangasan >< sabar
boros >< irit
bungah >< susah
cedhak >< adoh
cendhak >< dawa
cethek >< jero
ciut >< amba
culika >< jujur
cuwa >< lega
dhuwur >< cendhek
duka >< rena
dursila >< susila
entek >< isih
gabug >< mentes
gedhe >< cilik
gela >< marem, lega
gemi >< boros
gething >< seneng
goroh >< jujur
gundhul >< ketel
jago >< babon
jirih >< kendel
kaku >< lemes
kalah >< menang
kandel >< tipis
kasar >< alus
ketiga >< rendheng
kemproh >< resikan
kendel >< jirih
kuru >< lemu
landhep >< kethul
larang >< murah
padhang >< peteng
padu >< rukun
rame >< sepi
rampung >< wiwit
rancag >< rendhet
rekasa >< kepenak
rikat >< alon  
sareh >< kesusu
satru >< kanca
sedhep >< cemplang
sedih >< seneng
sepele >< wigati
sregep >< kesed
subur/loh >< cengkar
suda >< tambah
susah >< bungah
 tabah >< kuwatir
takon >< mangsuli
teka >< lunga
tuku >< adol
turah >< kurang/cumpen
ukuman >< ganjaran
umuk >< nyata
urip >< mati
wareg >< ngelih/luwe
wetan >< kulon

wedi >< wani

Tembang Dolanan

Sluku-Sluku Batok

Sluku-sluku bathok
Bathoke ela-elo
Si Rama menyang Solo
Oleh-olehe payung motha
Mak jenthit lolo lobah
Wong mati ora obah
Nek obah medeni bocah
Nek urip goleka dhuwit

Ilir-Ilir

Lir-ilir, lir-ilir
Tandure wus sumilir
Tak ijo royo-royo
Tak sengguh temanten anyar
Cah angon, cah angon
Penekno blimbing kuwi
Lunyu-lunyu penekno
Kanggo mbasuh dodotiro
Dodotiro, dodoiro
Kumitir bedah ing pinggir
Dondomono, jlumatono
Kanggo sebo mengko sore
Mumpung padhang rembulane
Mumpung jembar kalangane
Yo sorako, sorak iyo

Padhang Bulan

Yo prakanca dolanan ing njaba
Padhang bulan padhangé kaya rina
Rembulané sing ngawé-awé
Ngélikaké aja turu soré-soré

Dhondhong apa salak

Dhondhong apa salak
Dhuku cilik-cilik
Andhong apa mbecak
Mlaku dimik-dimik

Jaranan

Jaranan- jaranan, jarane jaran teji
Sing numpak ndoro bei
sing ngiring para mentri
Jeg-jeg nong, jreg-jreg gung
Jeg-jeg gedebuk krincing
Gedebug jedher
Gedebug krincing
Jeg-jeg gedebuk jedher

Menthok-Menthok

Menthok-menthok tak kandhani
Mung solahmu angisin-isini
Bokya aja ndheprok
Ana kandhang wae
Enak-enak ngorok
Ora nyambut gawe
Methok-menthok
Mung lakumu megal-megol gawe guyu

Gundul-Gundul Pacul

Gundul-gundul pacul cul, gemelelengan
Nyunggi-nyunggi wakul kul, gemelelengan
Wakul ngglimpang, segane dadi sakratan
Wakul ngglimpang, segane dadi sakratan

Geguritan

Anak Wedok Anak Lanang

Anggitan : Sudi Yatmana

anak wedok
apa kowe bisa nglangi 
inggih bapak kula cobi
nglangi ana ngendi
ing bebrayan ing sesami

anak lanang
apa kowe wani perang
inggih ibu kula rancang
perang ana ngendi
ing nepsu dhiri pribadi

anak wedok anak lanang
lelorone dakgadhang
bisa lan wani ngupadi
mrih ungguling jatidhiri

anak-anakku
apa kowe nedya maju
bapak ibu kula tuhu
maju ing bab apa
ajining gesang punika

Wrekudara

Wrekudara

Wrekudara iku sebutane Bima nalika wis gedhe. Jeneng nom-nome yaiku Wijasena. Wrekudara uga sering diarani Bratasena satriya Jodhipati utawa Munggul Pawenang.
Bratasena iku duwe watak jujur, ora gelem goroh, blaka suta utawa terus terang, seneng mbela wong kang ringkih, lan setya marang janji sing diucapke.
Bratasena sekti mandraguna, yen perang ora tau kalah. Timbang kalah perang aluwung mati. Bratasena kasinungan utawa duwe kuku Pancanaka ing jempol tangan tengen lan kiwa. Kuku pancanaka landhepe tikel ping pitu peso cukur, tur mawa wisa.
Bratasena satriya dhegus, gedhe tur bagus, dipundhut putra angkat dening bathara bayu, dewaning angin. Mula bratasena uga aran Bayusuta. Suta tegese anak, Bayu padha karo angin. Dadi Bayusuta tegese anak angin. Bratasena yen mlayu, playune didhisiki angin lan ditutake angin.

(Sumber : Basa Jawa 3)

Prabu Rahwana

Prabu Rahwana

Prabu Rahwana utawa Dasamuka ratu ing Ngalengka iku wujud raseksa. Duwe adhi telu yaiku Kumbakarna, Sarpakenaka, lan Gunawan Wibisana.
Kumbakarna wujud raseksa nanging becik budine, Sarpakenaka buta wadon kang kukune landhep mawa wisa, lan Gunawan Wibisana manungsa biyasa bagus rupane.
Prabu Rahwana sekti mandraguna nanging duwe watak angkara murka. Senadyan wis duwe bojo widadari, isih nyolong garwane Prabu Rama, yaiku Dewi Sinta.

Amarga kalakuane kang ala kuwi, Ngalengka diserbu dening bala kethek, prajurite Prabu Rama. Para raseksa balane Rahwana ditumpes tapis dening wadya kethek.

(Sumber : Basa Jawa 3)

Puntadewa

Puntadewa

Puntadewa aliyas Yudhistira iku putrane Pandhu Dewanata ratu ing Ngastina saka garwa Dewi kunthi. Puntadewa duwe adhi kandhung loro, yaiku Bima lan Arjuna. Puntadewa uga duwe adhi kuwalon loro, yaiku Nakula lan Sadewa.
Puntadewa, Bima, Arjuna, Nakula, lan Sadewa diarani pandhawa tegese anak lima lanang kabeh. Pandhawa iku anake Pandhu Dewanata. Dadi Puntadewa iku Pandhawa mbarep utawa nomer siji. Puntadewa dadi ratu ing Amarta.
Puntadewa aliyas Yudhistira duwe sifat adil lan jujur. Puntadewa uga duwe gelar Ajatsatru amarga selawase urip ora tau duwe satru. Amarga duwe sifat-sifat kang becik mau, Puntadewa dihadiyahi karo para dewa, nalika mlaku ora tau ngambah lemah. Nalika dheweke numpak kreta kencana, rodha kretane melu ngambang ing dhuwur lemah.


(Sumber : Basa Jawa 3)

Anoman

Anoman

Anoman kuwi wujud kethek putih memplak. Duwe kuku dawa ana jempol tangane. Jenenge kuku Pancanaka, kaya kukune Wrekudara. Sandhang panganggone Anoman kaya sadhang panganggone Wrekudara.
Anoman iku trengginas, trampil cukat mencolot utawa mletik. Awake entheng banget prasasat bisa mabur. Nalika brubuh Ngalengka, Anoman tinuding dadi Senapati Prabu Ramajaya. Awit saka kasektene, Rahwana sabalane bisa ditumpes dening Anoman sabalane kang awujud kethek.
Anoman iku putrane Dewi Anjani patutan karo Bathara Guru ing Kahyangan Argadumilah. Bathara Guru panggedhening para dewa. Dadi Anoman iku setengah dewa. Mula sekti banget lan umure nganti pirang-pirang atus taun.
Bareng wis tuwa Anoman madeg dadi Pandhita, aran Resi Mayangkara. Kasatriyan Kendhalisada diowahi dadi Pratapan Kendhalisada. Cantrike Anoman akeh banget ing antarane putra Pandhawa kayata Gathutkaca, Antareja, Antasena, uga Abimanyu.

(Sumber : Basa Jawa 3)